Eski Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Tolga Atakan, Ercan Havalimanı için yeniden gündeme gelen "iç hat" statüsü tartışmalarının teknik ve hukuki açıdan gerçekçi olmadığını belirterek, bilet fiyatlarını düşürmenin yolunun havalimanı statüsünden değil, sefer ve yolcu sayıları üzerinden atılacak adımlardan geçtiğini vurguladı.
Atakan'ın paylaşımı şu şekilde:
Zaman zaman dile getirilen, heyecanla tartışılan “iç hat” statüsü yeniden gündemde. Süreci ve yorumları ilgi ile takip ediyorum. Herzamanki kavram kargaşaları aynen hatta artarak devam ediyor ve yine ve maalesef konunun özü tartışma dışı..
Soru şu;
1) Ercan Havalimanı “iç hat” statüsü altında uçulan bir meydan mı yapılacak ?
2) Ercan Havalimanı direkt “iç hat” gibi değerlendirilecek bir meydan mı yapılacak ?
Kabaca birlikte değerlendirelim;
1) Gerek özel işletme gerekse devlet kontrolünde olsun farketmeksizin tüm havalimanlarının bir ücret tarifesi vardır. Havayolu şirketlerine sefer başına verilecek tüm hizmetlerle ilgili (park, aydınlatma, yaklaşma vb) bir hesap kesilir. Bu tarifeler havalimanının konumu, büyüklüğü, yıllık ortalama yolcu sayısı kısacası bir çok etkene göre değişir. Hem iç hat (domestic) hem de uluslararası (international) uçuşlar yapılan meydanlarda farklı hizmet tarifeleri vardır. Ve bir çoğunda iç hatlar için uygulanan tarife nispeten daha uygundur. Açıklamadan murad edilen Türkiye meydanlarından Ercan Havalimanı’na yapılacak seferler “iç hat” tarifesinden yapılsın dolayısı ile havayollarının o uçuşlara yönelik maliyetleri düşsün, bu düşüşü de bilet fiyatlarına yansıtsınlar düşüncesi ise bu çok gerçekçi bir yaklaşım değil. Zira Türkiye’den Ercan Havalimanına uçuş yapılan meydanların 2 tanesi hariç hepsi özel işletmeci tarafından işletilen ve devlet ile yapılan anlaşmaları gereği yıllık yolcu, uçuş ve benzeri garantileri zapt altına alınmış haldedir. Bu tip bir uygulama yapılacaksa o meydandan Ercan Havalimanı’na yapılacak seferlere yönelik oluşacak hizmet bedel farkının birileri tarafından kompanse edilmesi gerekir ki bu konuda Türkiye Cumhuriyeti Devleti bir adım atabilir lakin günlük sefer sayıları düşünüldüğünde bu ciddi bir rakam/maliyet ortaya çıkaracaktır
2) Ercan Havalimanı direkt iç hat gibi veya Batum/Artvin, Basel/Mulhouse/Freiburg (Europort) örnekleri benzerleri farklı bir uygulamaya tabi tutulabilir mi? Bu da çok olası görünmüyor.
İç Hatlar (domestic) ve Dış Hatlar (international) uçuşların yapıldığı meydanların uluslararası kurallar gereği uymaları gereken standartlar, kurallar mevcuttur. Uluslararası uçuşlarda bir ülke değişimi, bir sınır değişimi kısacası bir muhaceret, gümrük, güvenlik uygulaması mevcuttur. Bunun altyapısının ve güvenlik seviyesinin sağlanması elzemdir. Örneğin yukarıda örneklediğim Batum/Artvin örneğinde İstanbul’dan Artvin/Hopa bileti alan bir yolcu Batum meydanına indiğinde elini kolunu sallayarak Gürcistan’a giremez. Gürcistan’a girecekse bir sınır/muhaceret işlemi yapmak zorundadır. Keza Europort Havalimanı örneğinde de öyle. 3 ülkeye hizmer veren bu hava meydanına inip de gerekli kriterleri sağlamadan “hade bir İsviçre yapayım” diyemezsiniz. Kısacası bu tip bir uygulama yapıldığında Ercan Havalimanı giriş ve çıkışında sınır rejimi/uygulaması değişmeyecekse bu uygulama sizin Ercan Havalimanına farklı bir kod vermeniz ile birşeylerin önünü açmanız mümkün değildir. Ayrıca değinilen meydanların tamamı uluslararası arenada tanınmış ülkelerin designe meydanlarıdır.
Sivil havacılıkta sigortadan, jet yakıtına, personel maaşına kadar tüm harcamalar, birleşenler döviz üzerinden hesaplanır. Dolayısı ile TL/döviz parite artışları, uluslararası krizler vb havayolları için ciddi girdilerdir.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından uygulanan “iç hat tavan fiyat uygulaması” faaliyette olan bir çok taşıyıcı için ciddi bir gelir kaybıdır. Haliyle her taşıyıcı bu seferlerden doğan zararı kompanse edebileceği karlı hatlardan elde edebileceği maksimum faydayı elde etmeye odaklanır.
İşte KKTC’nin yaşamakta olduğu fiyat türbülansı bu sebeptendir diye düşünüyorum. Yıl 12 ay, gün saat farketmeksizin dolu ve gözde olan bir destinasyon. Kar maksimizasyonu için biçilmiş kaftan. Ülke olarak bizim handikaplarımızdan biri de iç hat tavan fiyat uygulamasıdır.
Ülkemize ve ülkemizden yapılan seferlerin makul seviyelere çekilebilmesinin yolu Ercan statüsünden değil, yıllık sefer/yolcu sayılarının ortaya koyularak bu noktada taşıyıcıların makul seviyelere çekilmesini sağlayacak adımların atılması şeklinde olmalıdır diye düşünüyorum. Türkiye Cumhuriyeti yetkili makamlarının konuya bir dahli olacaksa işte tam da bu noktada bize yardımcı olmaları gerekliliktir.
Dip not: bugünün koşullarında bir “milli havayolu” kurulumu, hayata geçirilmesi ve yaşatılmasını hiç gerçekçi bulmuyorum. Bunun nedenlerini de bilahare tartışırız.